Thấu hiểu mái tóc
là bước khởi đầu
cho quá trình chăm sóc đúng cách
Mái tóc
Mái tóc là một phần thiết yếu tạo nên con người bạn. Bên cạnh việc định hình diện mạo và dấu ấn cá nhân, tóc còn đảm nhiệm những chức năng sinh học then chốt: bảo vệ cơ thể khỏi các tác nhân ngoại sinh, hỗ trợ điều hòa thân nhiệt và là “tấm gương” phản ánh tình trạng sức khỏe tổng thể của bạn.
Mỗi sợi tóc được hình thành từ sâu bên trong nang tóc — một cấu trúc sống hoạt động theo chu kỳ nhằm duy trì quá trình phát triển liên tục của mái tóc. Nằm ở phần đáy nang tóc là hành tóc. Tại đây, các tế bào không ngừng nhân lên, lấp đầy keratin (chất sừng) và bị đẩy dần lên trên để tạo thành thân tóc. Quá trình phát triển này phụ thuộc vào hoạt động của các tế bào nói trên cũng như nhú bì — nơi chứa các mạch máu đảm nhận nhiệm vụ cung cấp oxy, dưỡng chất và nội tiết tố để điều hòa cách thức và tốc độ phát triển của sợi tóc. Bao quanh nang tóc là các tuyến bã nhờn, chịu trách nhiệm tiết ra lớp dầu tự nhiên giúp duy trì độ ẩm và bảo vệ sợi tóc.
Đó chính là hành trình sinh trưởng và phát triển của mái tóc: khởi nguồn từ sâu bên dưới chân tóc cho đến cấu trúc sợi tóc hoàn thiện mà bạn nhìn thấy mỗi ngày.
Chu kỳ tự nhiên của mái tóc
Tóc không mọc liên tục: sự phát triển của tóc phụ thuộc vào nang tóc, vốn tuân theo một chu kỳ tự nhiên trong đó mỗi sợi tóc phát triển, nghỉ ngơi và cuối cùng rụng đi để nhường chỗ cho một sợi mới. Nhờ việc mỗi nang tóc nằm ở một giai đoạn khác nhau của chu kỳ, mái tóc được làm mới liên tục và chúng ta không bị rụng toàn bộ tóc cùng một lúc.
Giai đoạn ANAGEN
(Phát triển)
Kéo dài từ 2 đến 8 năm. Đây là giai đoạn hoạt động của chu kỳ, khi sợi tóc được hình thành và phát triển nhờ vào hoạt động của nang tóc. Giai đoạn này kéo dài càng lâu, sợi tóc của bạn càng có thể mọc dài hơn.
Giai đoạn CATAGEN
(Chuyển tiếp)
Kéo dài từ 2 đến 3 tuần và đánh dấu sự kết thúc của quá trình phát triển tóc. Nang tóc co lại, ngừng nhận dưỡng chất qua nhú bì và bắt đầu rút dần lên bề mặt da.
Giai đoạn TELOGEN
(Nghỉ ngơi và rụng)
Kéo dài từ 2 đến 3 tháng. Nang tóc bước vào trạng thái nghỉ ngơi và sợi tóc vẫn bám trên da đầu cho đến khi rụng hẳn — hiện tượng này còn được gọi là giai đoạn exogen (giai đoạn rụng) —, nhường chỗ cho quá trình phát triển của một sợi tóc mới.
Giai đoạn ANAGEN
(Phát triển)
Kéo dài từ 2 đến 8 năm. Đây là giai đoạn hoạt động của chu kỳ, khi sợi tóc được hình thành và phát triển nhờ vào hoạt động của nang tóc. Giai đoạn này kéo dài càng lâu, sợi tóc của bạn càng có thể mọc dài hơn.
Giai đoạn CATAGEN
(Chuyển tiếp)
Kéo dài từ 2 đến 3 tuần và đánh dấu sự kết thúc của quá trình phát triển tóc. Nang tóc co lại, ngừng nhận dưỡng chất qua nhú bì và bắt đầu rút dần lên bề mặt da.
Giai đoạn TELOGEN
(Nghỉ ngơi và rụng)
Kéo dài từ 2 đến 3 tháng. Nang tóc bước vào trạng thái nghỉ ngơi và sợi tóc vẫn bám trên da đầu cho đến khi rụng hẳn — hiện tượng này còn được gọi là giai đoạn exogen (giai đoạn rụng) —, nhường chỗ cho quá trình phát triển của một sợi tóc mới.
Bạn có biết bí quyết để sở hữu một mái tóc chắc khỏe và dày mượt nằm ở sự cân bằng?
Khi chu kỳ phát triển của tóc duy trì được trạng thái cân bằng, phần lớn lượng tóc của bạn sẽ nằm trong giai đoạn phát triển và chỉ một phần nhỏ rụng đi theo sinh lý tự nhiên. Lúc này, nang tóc hội tụ những điều kiện tối ưu nhất để mỗi sợi tóc mọc lên đều chắc khỏe, hoàn thành trọn vẹn vòng đời của mình và sau đó được thay thế bằng một sợi tóc mới với độ khỏe mạnh và sức chống chịu tương đương.
Khi trạng thái cân bằng bị phá vỡ, tóc sẽ rụng nhiều hơn mức bình thường
Mỗi ngày chúng ta rụng từ 50 đến 100 sợi tóc. Điều này là hoàn toàn bình thường: đó là một phần trong hoạt động tự nhiên của chu kỳ phát triển tóc. Tuy nhiên, khi có yếu tố tác động làm rối loạn, chu kỳ này sẽ mất đi sự cân bằng và bị rút ngắn lại: nang tóc không còn nhận được những dưỡng chất thiết yếu, sợi tóc mới mọc lên trở nên yếu ớt hơn, lượng tóc ở giai đoạn phát triển giảm đi trong khi lượng tóc ở giai đoạn gãy rụng lại tăng lên.
Nang tóc bị thiếu hụt các yếu tố thiết yếu
• Giảm lưu lượng máu nuôi dưỡng
• Thiếu hụt oxy
• Thiếu hụt dưỡng chất
• Dư thừa nội tiết tố
• Tích tụ bã nhờn
Chu kỳ phát triển của tóc bị rối loạn
Mỗi sợi tóc mọc lên yếu ớt hơn, thời gian phát triển bị rút ngắn và rụng sớm hơn so với mức bình thường.
Biểu hiện có thể quan sát bên ngoài
Mái tóc giảm đi độ dày mượt và trở nên giòn yếu hơn.
Nguyên nhân gây rụng tóc
Tình trạng rụng tóc là biểu hiện rõ rệt của sự mất cân bằng nội sinh và/hoặc ngoại sinh. Không có một nguyên nhân duy nhất nào gây ra tình trạng này, mà nó có thể — và thường xuyên là — kết quả của sự cộng hưởng từ nhiều yếu tố tác động trực tiếp đến hoạt động của nang tóc và làm rối loạn chu kỳ tự nhiên của mái tóc. Một số nguyên nhân dẫn đến tình trạng rụng tóc tạm thời; trong khi những nguyên nhân khác lại gây ra rụng tóc mãn tính.
Các hormone androgen, chẳng hạn như testosterone và dẫn xuất hoạt động mạnh nhất của nó là dihydrotestosterone hay DHT, là những yếu tố chính điều hòa quá trình phát triển của tóc.
Tại nang tóc, enzyme 5-alpha reductase chuyển hóa testosterone thành DHT. Sự chuyển hóa này là một quá trình sinh lý tự nhiên của cơ thể: DHT có hoạt tính sinh học mạnh mẽ hơn và điều hòa các chức năng như quá trình sản sinh bã nhờn hay hoạt động tế bào của nang tóc.
Vấn đề nảy sinh khi nồng độ DHT tăng cao hoặc khi các nang tóc trở nên nhạy cảm hơn với tác động của nó. Trong những điều kiện này, chu kỳ phát triển của tóc bị rối loạn: tóc bước sang giai đoạn rụng sớm hơn, nang tóc bị teo nhỏ và những sợi tóc mới mọc lên trở nên mỏng và yếu ớt hơn. Đây là một trong những cơ chế nội tiết tố đặc trưng nhất của tình trạng rụng tóc mãn tính gắn liền với yếu tố di truyền.
Những thay đổi nội tiết tố khác trong các giai đoạn quan trọng của cuộc đời cũng có ảnh hưởng đến mái tóc. Trong thời kỳ mang thai, hormone estrogen giúp kéo dài giai đoạn phát triển, khiến mái tóc trở nên chắc khỏe hơn; sau khi sinh, sự sụt giảm đột ngột của các hormone này gây ra tình trạng rụng tóc tạm thời; ở giai đoạn mãn kinh, sự suy giảm estrogen và progesterone làm giảm đi hiệu quả bảo vệ tự nhiên, khiến nang tóc dễ bị phơi bày trước tác động của các hormone androgen hơn.
Trong tất cả các trường hợp, điểm chung đều là: sự mất cân bằng nội tiết tố làm rối loạn hoạt động bình thường của nang tóc và biểu hiện ra bên ngoài thông qua việc suy giảm mật độ tóc.
Di truyền là một trong những yếu tố mang tính quyết định nhất đối với sức khỏe mái tóc. Các nghiên cứu chỉ ra rằng từ 40 đến 50% phụ nữ gặp tình trạng suy giảm mật độ tóc đều có tiền sử gia đình mắc phải vấn đề tương tự, đặc biệt là khi tình trạng này xuất hiện từ sớm.
Các nghiên cứu khoa học đã chứng minh rằng khuynh hướng này không phụ thuộc vào một gen duy nhất, mà là kết quả của tính di truyền đa gen với sự tham gia của nhiều gen, và biểu hiện với mức độ khác nhau ở mỗi người. Điều này khiến cho một số nang tóc trở nên nhạy cảm hơn trước tác động của các hormone androgen, đặc biệt là dihydrotestosterone (DHT). Hậu quả là nang tóc bị suy yếu, những sợi tóc mới mọc lên mỏng hơn và chu kỳ phát triển của tóc bị rút ngắn.
Tóm lại, yếu tố di truyền tự nó không trực tiếp gây ra rụng tóc, nhưng nó quyết định mức độ nhạy cảm của nang tóc. Chính vì vậy, khi đã có sẵn khuynh hướng di truyền, sự mất cân bằng nội tiết tố sẽ có tác động lớn hơn đến sức khỏe và độ dày của mái tóc.
Lối sống hàng ngày — bao gồm chế độ ăn uống và các thói quen sinh hoạt — đều có thể ảnh hưởng đến mái tóc.
Nang tóc là một mô hoạt động rất mạnh mẽ, đòi hỏi nguồn cung cấp protein, vitamin và khoáng chất liên tục. Các chế độ ăn kiêng quá khắt khe, việc giảm cân đột ngột hoặc tình trạng thiếu hụt dinh dưỡng — chẳng hạn như thiếu sắt, kẽm, các axit amin thiết yếu hoặc vitamin D — đều có thể làm suy yếu sợi tóc, rút ngắn giai đoạn phát triển và thúc đẩy quá trình rụng tóc.
Việc ngủ ít hơn mức cần thiết hoặc có chất lượng giấc ngủ kém cũng liên quan mật thiết đến việc gia tăng nguy cơ và mức độ trầm trọng của rụng tóc. Trong các nghiên cứu lâm sàng, việc ngủ ≤ 6 tiếng/ngày làm tăng nguy cơ rụng tóc nghiêm trọng lên khoảng 2,16 lần; bên cạnh đó, điểm số đánh giá chất lượng giấc ngủ (PSQI) kém cũng tỷ lệ thuận với các dấu hiệu rụng tóc nặng nề hơn.
Những thói quen sinh hoạt hằng ngày này có thể đóng vai trò là tác nhân khởi phát hoặc làm trầm trọng thêm tình trạng rụng tóc, trong khi một chế độ dinh dưỡng cân bằng và sự nghỉ ngơi hợp lý có thể giúp bạn duy trì một mái tóc chắc khỏe.
Mái tóc cũng phải chịu các tác động từ môi trường xung quanh. Ô nhiễm môi trường và bức xạ tia cực tím (UV) là hai trong số những yếu tố ngoại sinh được nghiên cứu nhiều nhất về mối liên hệ với tình trạng rụng tóc.
Cả hai yếu tố này đều thúc đẩy sự hình thành các gốc tự do, những phân tử có hoạt tính cao, khi tích tụ quá mức sẽ gây ra tình trạng stress oxy hóa — một hiện tượng làm tổn thương các tế bào nang tóc và đẩy nhanh quá trình rụng tóc.
Cơ thể chúng ta có sẵn hệ thống phòng vệ tự nhiên (chất chống oxy hóa) để trung hòa các gốc tự do, nhưng khi trạng thái cân bằng bị phá vỡ, tức là lượng gốc tự do vượt quá khả năng chống oxy hóa của cơ thể, nang tóc sẽ phải gánh chịu những hệ lụy:
Gia tăng sự phá hủy tế bào.
Chu kỳ sống của tóc bị rút ngắn (tóc chuyển từ giai đoạn phát triển sang giai đoạn rụng sớm hơn).
Sợi tóc dần trở nên mỏng, yếu và dễ gãy rụng hơn.
Mái tóc của chúng ta cũng phản ánh trạng thái cảm xúc.
Khoa học đã chứng minh rằng những phụ nữ có mức độ căng thẳng cao có nguy cơ gặp phải tình trạng rụng tóc cao lên đến 11 lần so với những người không có yếu tố này.
Khi chúng ta trải qua những giai đoạn khó khăn — với sự lo âu, muộn phiền hoặc căng thẳng kéo dài —, cơ thể sẽ giải phóng nhiều cortisol hơn, đây là loại hormone gây căng thẳng. Nếu nồng độ cortisol tiếp tục duy trì ở mức cao, hoạt động bình thường của nang tóc sẽ bị rối loạn và chu kỳ phát triển của tóc sẽ rơi vào trạng thái mất cân bằng:
Tóc chuyển từ giai đoạn phát triển (anagen) sang giai đoạn rụng (telogen) sớm hơn.
Suy giảm quá trình sản sinh proteoglycan, những phân tử thiết yếu giúp bảo vệ và kích thích sự phát triển của tóc.
Chân tóc dần trở nên suy yếu.
Đó là lý do tại sao, trong những giai đoạn tâm lý bất ổn, chúng ta thường dễ dàng nhận thấy những thay đổi rõ rệt về mật độ và độ dày của mái tóc.
Theo thời gian, giai đoạn phát triển của tóc (anagen) bị rút ngắn và tỷ lệ nang tóc nằm trong giai đoạn này cũng giảm đi. Điều này khiến cho những sợi tóc mới mọc lên trở nên mỏng và yếu hơn.
Hơn nữa, quá trình lão hóa khiến chúng ta phải đối mặt với những tác động về thể chất và tâm lý có thể thúc đẩy tình trạng rụng tóc. Những thay đổi nội tiết tố đặc trưng của các giai đoạn như thời kỳ mãn kinh, cùng với khuynh hướng di truyền, khiến cho quá trình này trở nên rõ rệt hơn theo thời gian.
Thêm vào đó là các yếu tố về sức khỏe và lối sống trở nên phổ biến hơn ở độ tuổi trưởng thành — chẳng hạn như các bệnh lý mãn tính, thiếu hụt dinh dưỡng, căng thẳng hoặc thiếu nghỉ ngơi — có ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng và độ dày của mái tóc.
Do đó, tuổi tác đóng vai trò như một yếu tố đẩy nhanh sự suy yếu tự nhiên của nang tóc và góp phần khiến mái tóc dần mất đi độ chắc khỏe và độ dày đặn.
Các hormone androgen, chẳng hạn như testosterone và dẫn xuất hoạt động mạnh nhất của nó là dihydrotestosterone hay DHT, là những yếu tố chính điều hòa quá trình phát triển của tóc.
Tại nang tóc, enzyme 5-alpha reductase chuyển hóa testosterone thành DHT. Sự chuyển hóa này là một quá trình sinh lý tự nhiên của cơ thể: DHT có hoạt tính sinh học mạnh mẽ hơn và điều hòa các chức năng như quá trình sản sinh bã nhờn hay hoạt động tế bào của nang tóc.
Vấn đề nảy sinh khi nồng độ DHT tăng cao hoặc khi các nang tóc trở nên nhạy cảm hơn với tác động của nó. Trong những điều kiện này, chu kỳ phát triển của tóc bị rối loạn: tóc bước sang giai đoạn rụng sớm hơn, nang tóc bị teo nhỏ và những sợi tóc mới mọc lên trở nên mỏng và yếu ớt hơn. Đây là một trong những cơ chế nội tiết tố đặc trưng nhất của tình trạng rụng tóc mãn tính gắn liền với yếu tố di truyền.
Những thay đổi nội tiết tố khác trong các giai đoạn quan trọng của cuộc đời cũng có ảnh hưởng đến mái tóc. Trong thời kỳ mang thai, hormone estrogen giúp kéo dài giai đoạn phát triển, khiến mái tóc trở nên chắc khỏe hơn; sau khi sinh, sự sụt giảm đột ngột của các hormone này gây ra tình trạng rụng tóc tạm thời; ở giai đoạn mãn kinh, sự suy giảm estrogen và progesterone làm giảm đi hiệu quả bảo vệ tự nhiên, khiến nang tóc dễ bị phơi bày trước tác động của các hormone androgen hơn.
Trong tất cả các trường hợp, điểm chung đều là: sự mất cân bằng nội tiết tố làm rối loạn hoạt động bình thường của nang tóc và biểu hiện ra bên ngoài thông qua việc suy giảm mật độ tóc.
Di truyền là một trong những yếu tố mang tính quyết định nhất đối với sức khỏe mái tóc. Các nghiên cứu chỉ ra rằng từ 40 đến 50% phụ nữ gặp tình trạng suy giảm mật độ tóc đều có tiền sử gia đình mắc phải vấn đề tương tự, đặc biệt là khi tình trạng này xuất hiện từ sớm.
Các nghiên cứu khoa học đã chứng minh rằng khuynh hướng này không phụ thuộc vào một gen duy nhất, mà là kết quả của tính di truyền đa gen với sự tham gia của nhiều gen, và biểu hiện với mức độ khác nhau ở mỗi người. Điều này khiến cho một số nang tóc trở nên nhạy cảm hơn trước tác động của các hormone androgen, đặc biệt là dihydrotestosterone (DHT). Hậu quả là nang tóc bị suy yếu, những sợi tóc mới mọc lên mỏng hơn và chu kỳ phát triển của tóc bị rút ngắn.
Tóm lại, yếu tố di truyền tự nó không trực tiếp gây ra rụng tóc, nhưng nó quyết định mức độ nhạy cảm của nang tóc. Chính vì vậy, khi đã có sẵn khuynh hướng di truyền, sự mất cân bằng nội tiết tố sẽ có tác động lớn hơn đến sức khỏe và độ dày của mái tóc.
Lối sống hàng ngày — bao gồm chế độ ăn uống và các thói quen sinh hoạt — đều có thể ảnh hưởng đến mái tóc.
Nang tóc là một mô hoạt động rất mạnh mẽ, đòi hỏi nguồn cung cấp protein, vitamin và khoáng chất liên tục. Các chế độ ăn kiêng quá khắt khe, việc giảm cân đột ngột hoặc tình trạng thiếu hụt dinh dưỡng — chẳng hạn như thiếu sắt, kẽm, các axit amin thiết yếu hoặc vitamin D — đều có thể làm suy yếu sợi tóc, rút ngắn giai đoạn phát triển và thúc đẩy quá trình rụng tóc.
Việc ngủ ít hơn mức cần thiết hoặc có chất lượng giấc ngủ kém cũng liên quan mật thiết đến việc gia tăng nguy cơ và mức độ trầm trọng của rụng tóc. Trong các nghiên cứu lâm sàng, việc ngủ ≤ 6 tiếng/ngày làm tăng nguy cơ rụng tóc nghiêm trọng lên khoảng 2,16 lần; bên cạnh đó, điểm số đánh giá chất lượng giấc ngủ (PSQI) kém cũng tỷ lệ thuận với các dấu hiệu rụng tóc nặng nề hơn.
Những thói quen sinh hoạt hằng ngày này có thể đóng vai trò là tác nhân khởi phát hoặc làm trầm trọng thêm tình trạng rụng tóc, trong khi một chế độ dinh dưỡng cân bằng và sự nghỉ ngơi hợp lý có thể giúp bạn duy trì một mái tóc chắc khỏe.
Mái tóc cũng phải chịu các tác động từ môi trường xung quanh. Ô nhiễm môi trường và bức xạ tia cực tím (UV) là hai trong số những yếu tố ngoại sinh được nghiên cứu nhiều nhất về mối liên hệ với tình trạng rụng tóc.
Cả hai yếu tố này đều thúc đẩy sự hình thành các gốc tự do, những phân tử có hoạt tính cao, khi tích tụ quá mức sẽ gây ra tình trạng stress oxy hóa — một hiện tượng làm tổn thương các tế bào nang tóc và đẩy nhanh quá trình rụng tóc.
Cơ thể chúng ta có sẵn hệ thống phòng vệ tự nhiên (chất chống oxy hóa) để trung hòa các gốc tự do, nhưng khi trạng thái cân bằng bị phá vỡ, tức là lượng gốc tự do vượt quá khả năng chống oxy hóa của cơ thể, nang tóc sẽ phải gánh chịu những hệ lụy:
Gia tăng sự phá hủy tế bào.
Chu kỳ sống của tóc bị rút ngắn (tóc chuyển từ giai đoạn phát triển sang giai đoạn rụng sớm hơn).
Sợi tóc dần trở nên mỏng, yếu và dễ gãy rụng hơn.
Mái tóc của chúng ta cũng phản ánh trạng thái cảm xúc.
Khoa học đã chứng minh rằng những phụ nữ có mức độ căng thẳng cao có nguy cơ gặp phải tình trạng rụng tóc cao lên đến 11 lần so với những người không có yếu tố này.
Khi chúng ta trải qua những giai đoạn khó khăn — với sự lo âu, muộn phiền hoặc căng thẳng kéo dài —, cơ thể sẽ giải phóng nhiều cortisol hơn, đây là loại hormone gây căng thẳng. Nếu nồng độ cortisol tiếp tục duy trì ở mức cao, hoạt động bình thường của nang tóc sẽ bị rối loạn và chu kỳ phát triển của tóc sẽ rơi vào trạng thái mất cân bằng:
Tóc chuyển từ giai đoạn phát triển (anagen) sang giai đoạn rụng (telogen) sớm hơn.
Suy giảm quá trình sản sinh proteoglycan, những phân tử thiết yếu giúp bảo vệ và kích thích sự phát triển của tóc.
Chân tóc dần trở nên suy yếu.
Đó là lý do tại sao, trong những giai đoạn tâm lý bất ổn, chúng ta thường dễ dàng nhận thấy những thay đổi rõ rệt về mật độ và độ dày của mái tóc.
Theo thời gian, giai đoạn phát triển của tóc (anagen) bị rút ngắn và tỷ lệ nang tóc nằm trong giai đoạn này cũng giảm đi. Điều này khiến cho những sợi tóc mới mọc lên trở nên mỏng và yếu hơn.
Hơn nữa, quá trình lão hóa khiến chúng ta phải đối mặt với những tác động về thể chất và tâm lý có thể thúc đẩy tình trạng rụng tóc. Những thay đổi nội tiết tố đặc trưng của các giai đoạn như thời kỳ mãn kinh, cùng với khuynh hướng di truyền, khiến cho quá trình này trở nên rõ rệt hơn theo thời gian.
Thêm vào đó là các yếu tố về sức khỏe và lối sống trở nên phổ biến hơn ở độ tuổi trưởng thành — chẳng hạn như các bệnh lý mãn tính, thiếu hụt dinh dưỡng, căng thẳng hoặc thiếu nghỉ ngơi — có ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng và độ dày của mái tóc.
Do đó, tuổi tác đóng vai trò như một yếu tố đẩy nhanh sự suy yếu tự nhiên của nang tóc và góp phần khiến mái tóc dần mất đi độ chắc khỏe và độ dày đặn.
Complidermol
Sự cân bằng cho mái tóc của bạn
Mái tóc ảnh hưởng trực tiếp đến diện mạo và cảm xúc của bạn. Phục hồi độ chắc khỏe cho mái tóc chính là khôi phục lại sự tự tin và vẻ rạng rỡ của bạn.
Tại Complidermol, chúng tôi sở hữu hơn 20 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực sức khỏe mái tóc để mang đến cho bạn những giải pháp chuyên sâu góp phần phục hồi trạng thái cân bằng của mái tóc, với một công thức tiên phong đã được kiểm chứng lâm sàng giúp can thiệp vào đa nguyên nhân gây rụng tóc.